พาเลทพลาสติกกับรายงาน ESG และ Scope 3: ฝ่ายจัดซื้อต้องขอข้อมูลอะไรจากซัพพลายเออร์

1. ทำไมฝ่ายจัดซื้อถึงถูกถามเรื่องคาร์บอนของพาเลท

บริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยต้องรายงานการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในแบบ 56-1 One Report โดย Scope 1 และ Scope 2 ควรผ่านการทวนสอบ ส่วน Scope 3 ยังเป็นการเปิดเผยแบบสมัครใจ และ ก.ล.ต. ยังไม่ได้กำหนดวันบังคับ แต่บริษัทใหญ่จำนวนมากเริ่มรายงาน Scope 3 ไปก่อนแล้ว เพราะคู่ค้าต่างประเทศ ธนาคารที่ปล่อยสินเชื่อสีเขียว และนักลงทุนถามหา

ตัวเลขล่าสุดที่ตลาดหลักทรัพย์ฯ เปิดเผยคือ บริษัทจดทะเบียน 56% จาก 915 บริษัท รายงานก๊าซเรือนกระจกอย่างน้อย Scope 1 และ 2 แล้ว และตลาดหลักทรัพย์ฯ ระบุว่ามีแนวทางจะให้บริษัทจดทะเบียนรายงานข้อมูลคาร์บอนควบคู่กับงบการเงินในอนาคต ขณะที่ร่าง พ.ร.บ.การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ยังอยู่ระหว่างพิจารณา (ข้อมูล ณ ก.ย. 2569)

เมื่อองค์กรเริ่มนับ Scope 3 ทุกอย่างที่ซื้อเข้ามาจะถูกนับด้วย รวมถึงพาเลท คำถามจึงตกมาที่ฝ่ายจัดซื้อ ซึ่งเป็นคนเดียวที่ติดต่อผู้ขายได้โดยตรง การขอข้อมูลให้ถูกตั้งแต่ตอน ขึ้นทะเบียนผู้ขาย จะช่วยลดงานย้อนหลังได้มาก

2. Scope 1, 2, 3 คืออะไร และพาเลทอยู่ตรงไหน

มาตรฐาน GHG Protocol แบ่งการปล่อยก๊าซเรือนกระจกขององค์กรเป็น 3 ขอบเขต พาเลทที่ซื้อจากผู้ขายภายนอกไม่ได้อยู่ใน Scope 1 หรือ 2 ขององค์กรผู้ซื้อ แต่อยู่ใน Scope 3

พาเลทอยู่ใน Scope 3 หมวดไหน

Scope 3 แบ่งย่อยเป็น 15 หมวด พาเลทเกี่ยวข้องกับหลายหมวด ขึ้นกับวิธีบันทึกบัญชีและการใช้งานจริง

3. ข้อมูล 3 ระดับที่ควรขอจากซัพพลายเออร์พาเลท

ข้อมูลคาร์บอนของซัพพลายเออร์มีหลายระดับความละเอียด ยิ่งละเอียดยิ่งแม่น แต่ผู้ขายส่วนใหญ่ในไทยยังไม่มีข้อมูลระดับสินค้ารายรุ่น ฝ่ายจัดซื้อจึงควรขอเป็นขั้น และรู้ว่าแต่ละระดับใช้คำนวณได้แค่ไหน

อย่าลืมข้อมูลที่มีผลต่อคาร์บอนตลอดอายุการใช้งาน ได้แก่ อายุการใช้งานที่คาดหวัง และ ทางเลือกเมื่อหมดอายุ เช่น ผู้ขายรับคืนไปรีไซเคิลหรือไม่ พาเลทที่ใช้ได้นานขึ้นจะเฉลี่ยคาร์บอนต่อรอบการใช้งานต่ำลง ดูวิธียืดอายุพาเลทได้ใน ดูแลพาเลทพลาสติกให้ใช้ได้นาน 10 ปี และทางเลือกเมื่อหมดอายุใน พาเลทพลาสติกเก่าขายได้ไหม

เม็ดรีไซเคิลอาจช่วยลดคาร์บอนจากวัตถุดิบ แต่ถ้าทำให้พาเลทแตกเร็วจนต้องซื้อใหม่บ่อย ผลรวมอาจไม่ได้ดีขึ้น ความสัมพันธ์ระหว่างเกรดวัสดุ ราคา และความทนทาน อ่านต่อได้ที่ ทำไมพาเลทพลาสติกบางเจ้าราคาถูก บางเจ้าราคาสูง

4. พาเลทพลาสติกปล่อยคาร์บอนมากกว่าพาเลทไม้จริงไหม

คำตอบตรงๆ คือขึ้นกับวิธีใช้งาน งานวิจัยประเมินวัฏจักรชีวิต (LCA) จากมหาวิทยาลัย Penn State ตีพิมพ์ใน Journal of Industrial Ecology ปี 2020 พบว่าเมื่อเทียบต่อรอบการใช้งาน พาเลทไม้ที่อบด้วยความร้อนมีคาร์บอนฟุตพริ้นท์ต่ำกว่าพาเลทพลาสติกเล็กน้อย เพราะพลาสติกผลิตจากปิโตรเลียมหรือก๊าซธรรมชาติ แม้พาเลทพลาสติกจะใช้งานได้หลายรอบกว่ามากก็ตาม

ผลนี้ขึ้นกับสมมติฐานของงานวิจัย เช่น จำนวนรอบที่ใช้ได้จริง อัตราความเสียหาย และวิธีจัดการเมื่อหมดอายุ ในงานจริง พาเลทพลาสติกมักถูกเลือกด้วยเหตุผลอื่นที่ส่งผลต่อ ESG เช่นกัน

• ใช้ซ้ำได้นานในระบบหมุนเวียน ยิ่งใช้หลายรอบ คาร์บอนต่อรอบยิ่งลดลง
• รีไซเคิลได้เมื่อหมดอายุ เป็นวัตถุดิบให้ผลิตภัณฑ์พลาสติกอื่น แทนการเผาหรือฝังกลบ
• ไม่ต้องรมยาหรืออบฆ่าแมลงเมื่อส่งออก ตาม ISPM 15 ดูรายละเอียดใน ISPM 15 กับการส่งออก
• สุขอนามัยในงานอาหารและยา ลดความเสี่ยงสินค้าปนเปื้อนและเสียหาย ซึ่งก็คือของเสียอีกรูปแบบหนึ่ง

ข้อสรุปสำหรับฝ่ายจัดซื้อคือ อย่าเลือกพาเลทจากตัวเลขคาร์บอนต่อใบอย่างเดียว ให้ดูคาร์บอนต่อรอบการใช้งานในระบบของคุณเอง ประกอบกับความเสียหายของสินค้าและข้อกำหนดของลูกค้า เปรียบเทียบด้านอื่นได้ใน พาเลทพลาสติกกับพาเลทไม้ต่างกันอย่างไร

5. ส่งออกไปยุโรป: กฎ PPWR กับพาเลท

กฎระเบียบบรรจุภัณฑ์และขยะบรรจุภัณฑ์ของสหภาพยุโรป (PPWR, Regulation (EU) 2025/40) มีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 12 สิงหาคม 2026 และนับพาเลทเป็นบรรจุภัณฑ์ขนส่งด้วย กฎนี้กำหนดเป้าหมายว่าภายในปี 2030 บรรจุภัณฑ์ขนส่งที่ธุรกิจใช้ต้องเป็นแบบใช้ซ้ำในระบบหมุนเวียนอย่างน้อย 40% และตั้งเป้า 70% ในปี 2040

สำหรับผู้ส่งออกไทยที่มีลูกค้าหรือคลังสินค้าในยุโรป เรื่องนี้หมายความว่าลูกค้าอาจเริ่มถามว่าพาเลทที่ส่งไปใช้ซ้ำได้หรือไม่ และอยู่ในระบบหมุนเวียนแบบไหน ควรตรวจรายละเอียดข้อบังคับที่ใช้กับธุรกิจของคุณกับที่ปรึกษาหรือลูกค้าในยุโรปโดยตรง ดูสเปกพาเลทสำหรับตู้คอนเทนเนอร์ได้ใน คู่มือเลือกพาเลทสำหรับส่งออก

6. ตัวอย่างข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมของศรีไทย

ตัวอย่างนี้แสดงว่าข้อมูลระดับ 2 จากผู้ผลิตหน้าตาเป็นอย่างไร ทุกรายการเป็นข้อมูลระดับองค์กรหรือโรงงาน (สาขาอมตะซิตี้ ชลบุรี) ไม่ใช่ค่ารายรุ่นของพาเลท

ข้อมูลข้างต้นมีข้อสังเกตที่น่าสนใจสำหรับฝ่ายจัดซื้อ คือการปล่อยเกือบทั้งหมดของโรงงานมาจาก Scope 2 หรือไฟฟ้าที่ใช้เดินเครื่องฉีดพลาสติก ซึ่งเป็นลักษณะทั่วไปของโรงงานฉีดพลาสติก ดูใบรับรองทั้งหมดได้ที่ มาตรฐานและใบรับรองของศรีไทย และข้อมูลโรงงานที่ โรงงานผลิตพาเลทพลาสติกศรีไทย อมตะซิตี้ ชลบุรี ถ้าต้องการข้อมูลรายรุ่นเพิ่มเติม เช่น น้ำหนักต่อใบและชนิดวัสดุสำหรับคำนวณ Scope 3 ขอได้ผ่าน สายด่วนพาเลท

7. ระวังคำโฆษณาสีเขียวที่ตรวจสอบไม่ได้

เมื่อเรื่อง ESG กลายเป็นจุดขาย ผู้ขายบางรายใช้คำโฆษณาที่ฟังดูดีแต่ไม่มีหลักฐาน (Greenwashing) ซึ่งถ้าองค์กรนำไปใส่ในรายงานต่อ ความเสี่ยงจะตกอยู่กับองค์กรผู้ซื้อ สัญญาณที่ควรถามต่อมีดังนี้

• ใช้คำว่า "รักษ์โลก" หรือ "เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม" โดยไม่มีตัวเลขหรือเอกสารรองรับ
• อ้างว่า "รีไซเคิล 100%" โดยไม่ระบุว่าหมายถึงวัตถุดิบรีไซเคิล หรือรีไซเคิลได้เมื่อหมดอายุ
• ให้ตัวเลขคาร์บอนต่อใบ แต่ไม่บอกว่าใครทวนสอบ ใช้มาตรฐานอะไร และนับขอบเขตไหน
• ใบรับรองด้านสิ่งแวดล้อมหมดอายุแล้ว หรือออกให้บริษัทอื่นในเครือ
• นำค่าระดับองค์กรมาเรียกเป็นค่าต่อผลิตภัณฑ์

ข้อมูลที่ตรวจสอบได้ ต้องบอกได้ว่าใครออก ปีไหน ขอบเขตอะไร และยังไม่หมดอายุ หลักเดียวกับการตรวจเอกสารใน 8 ข้อที่ต้องเช็กก่อนเลือกโรงงานพาเลท

8. แบบฟอร์มขอข้อมูล ESG จากซัพพลายเออร์พาเลท (คัดลอกไปใช้ได้)

ส่งแบบฟอร์มนี้ไปพร้อมคำขอใบเสนอราคา หรือแนบเป็นภาคผนวกใน TOR จัดซื้อพาเลท เพื่อให้ผู้ขายทุกรายตอบในรูปแบบเดียวกัน

เมื่อได้คำตอบครบ ให้นำหัวข้อ 2, 3, 4 และ 5 ไปให้ทีมความยั่งยืนคำนวณ ส่วนหัวข้อ 6-9 ใช้ประกอบคะแนนซัพพลายเออร์ร่วมกับราคาและคุณภาพ ตอนทำ ตารางเทียบใบเสนอราคา

9. คำถามที่พบบ่อย

แหล่งอ้างอิง

• ก.ล.ต.: ถาม-ตอบ การเปิดเผยข้อมูลก๊าซเรือนกระจกในแบบ 56-1 One Report
• THE STANDARD: บจ. 56% เปิดเผยข้อมูลก๊าซเรือนกระจก และแพลตฟอร์ม SETCarbon
• กรุงเทพธุรกิจ: ความคืบหน้าร่าง พ.ร.บ.การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (ก.ย. 2569)
• Penn State: Wooden or plastic pallets, which are more eco-friendly? (2020)
• Trans.info: PPWR puts pallets under stricter reuse rules

บทความที่เกี่ยวข้อง